World

8/27/2009

Zelfmaak

Wie aan zelf maken denkt, denkt aan vroeger. We haakten een tafelkleed en punnikten een beddensprei. Luidsprekers bouwden we zelf op. We soldeerden en programmeerden de eerste computers met behulp van schema’s uit tijdschriften. Later gingen we producten modificeren en aanpassen.

Van motorfietsen werd de voorvork verlengd, zo ontstond de chopper. Het type was niet te koop voordat Easy Rider op het witte doek verscheen. De eerste mountainbikes waren zelfgemaakt, fietsen geschikt voor het off-road crossen.
Om van zelf gemaakte kleding nog maar te zwijgen. Er zijn miljoenen jurken, schorten, sokken, broeken, blouses, mantelpakken en jassen op keukentafels vervaardigd. Ook het interieur moest eraan geloven. We bekleedden en herbekleedden meubilair, plaatsten zelf schrootjes en decoreerden muren in de zeventiger jaren. In de tachtiger jaren schilderden we vooral veel over. Roze en zwarte verf werd uitgestreken over oma’s stoeltjes en de gestolen fiets. Pannen met azijn en verf maakten kleding rood voor sanyassins, zwart voor punks en groen voor natuurliefhebbers.

Vanwaar al die huisvlijt? Zelf maken kwam oorspronkelijk voort uit armoe. Als je op arbeidskosten kon besparen door je eigen arbeid in te zetten deed je dat als vanzelfsprekend. Na de oorlog veranderde dat. In de welvaartsstaat die ontstond, werd zelf maken steeds meer een teken van zelfexpressie, creativiteit en autonomie. In het interieur had het ook nog een sociaal politiek tintje. In de late jaren zestig werd het modernisme gepropageerd als woonvorm voor de toekomst. Architecten bouwden moderne wijken en het was de bedoeling dat de bewoners dito interieurs zouden aanschaffen. Stichting Goed Wonen speelde de rol van priester in de verkondiging van dit evangelie. Maar de boodschap was slecht getimed. Na de democratiseringsgolf ervoeren mensen het als een van bovenaf opgedrongen moraal. Waarom zou ik dat vooruitgangsideaal delen als ik me kan uiten in het interieur? Daardoor gingen eerst gestudeerde hippies motieven tamponeren op het behang, schrootjes zetten, plavuizen verven en visnetten ophangen aan het plafond. Het mocht dan wel niet van Benno Premsela en Goed Wonen maar je was wel vrij en onafhankelijk als je het toch deed.

Het zelf maken verdween lange tijd uit het zicht, maar is nu weer springlevend en vooral hip en actueel. Het heet tegenwoordig hacken, pimpen, tweaken of benden. Het leeft sterk in de wereld van de technologie. Hacken had tot voor kort alleen een digitale betekenis. Men sleutelt gloednieuwe playstations open om ze niet alleen te tweaken (van nieuwe besturingssoftware voorzien) ook voegt men ingangspoorten toe. Zo is de playstation ook te gebruiken als DVD speler of mp3-speler. Maar het hacken gaat verder: in tv programma’s strijden zelfgemaakte vechtmachines, zijn er kampioenschappen voor programmeerbare robots die zaalvoetballen en worden auto’s gepimpt, Ook de cultuur van tunen (het aanpassen van serieauto’s) is nog nooit zo groot geweest. Kijk op straat naar straatracers met zelfgemaakt spoilers. De ontwerpen mogen er niet te industrieel uitzien. Dat het zelf bedacht is, moet te zien zijn. Als de spoiler standaard op je auto zit, stelt het niets voor. Je moet hem er zelf opzetten, of laten zetten. In de professionele design en kunstwereld is de beer ook los. Er wordt weer heel veel geborduurd, gemakrameed, gekleid, gepunnikt, genaaid, geschuimd en getimmerd. Niemand wil iets nog industrieel te laten ogen.

Het is een kwestie van wachten tot het interieur er aan moet geloven. In TV interieurprogramma’s wordt aangeraden de kastdeuren weg te halen:geeft ruimtelijkheid. Ook Jan de Bouvrie is een propagandist van het zelf doen. Je moet je niet laten vertellen hoe je moet wonen. Je moet er zelf in aanwezig zijn. We zien ontwerpers die bestaande meubels in de fik steken en ze vervolgens met epoxy weer bruikbaar maken. We hebben ontwerpers cocoons (niet transparante condooms) zien trekken over afgedankte meubels en nieuwe zilverglazuur zien aanbrengen op afgedankt servies. U hoeft zich punnikend, solderend of programmerend niet meer te schamen: zelf doen is weer hip.